Μια νέα ανάλυση του National Institutes of Health (NIH) επαναφέρει στο προσκήνιο τα PFAS, μια μεγάλη ομάδα συνθετικών χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες. Η μελέτη εντόπισε συσχέτιση ανάμεσα σε υψηλότερα επίπεδα δύο από αυτά, του PFOA και του PFOS, και σε αυξημένα ποσοστά οιστρογονοϋποδοχέα-αρνητικού (ER-αρνητικού) καρκίνου του μαστού. Το εύρημα είναι σημαντικό, αλλά δεν σημαίνει ότι κάθε επαφή με PFAS προκαλεί καρκίνο.
Τι έδειξε η μελέτη
Οι ερευνητές αξιοποίησαν δεδομένα από τη Sister Study, μια μεγάλη μελέτη παρακολούθησης γυναικών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μέτρησαν 17 PFAS σε δείγματα αίματος που είχαν συλλεχθεί πριν από τη διάγνωση. Στην ανάλυση περιλαμβάνονταν 1.609 γυναίκες που εμφάνισαν καρκίνο του μαστού και 2.269 γυναίκες της ομάδας σύγκρισης.
Οι γυναίκες στις υψηλότερες ομάδες έκθεσης είχαν 67% υψηλότερο ποσοστό ER-αρνητικού καρκίνου για το PFOA και 93% υψηλότερο για το PFOS, σε σύγκριση με όσες είχαν τα χαμηλότερα επίπεδα. Για τον καρκίνο του μαστού συνολικά δεν παρατηρήθηκε σαφής συσχέτιση. Ο ER-αρνητικός τύπος αποτελεί υποκατηγορία που συχνά είναι πιο επιθετική και δεν εξαρτάται από τα οιστρογόνα για την ανάπτυξή της.
Συσχέτιση δεν σημαίνει αιτιότητα
Η μελέτη είναι παρατηρητική. Αυτό σημαίνει ότι οι επιστήμονες εντόπισαν ένα μοτίβο μεταξύ δύο παραγόντων, χωρίς να μπορούν να αποδείξουν ότι τα PFAS προκάλεσαν την ασθένεια. Η έκθεση μπορεί να συνδέεται με άλλες περιβαλλοντικές ή κοινωνικές συνθήκες, ενώ η ακριβής βιολογική εξήγηση χρειάζεται επιπλέον έρευνα. Επίσης, τα ποσοστά που αναφέρονται είναι συγκρίσεις ομάδων και όχι η πιθανότητα να νοσήσει ένα συγκεκριμένο άτομο.
Τα PFAS ονομάζονται συχνά «αιώνια χημικά» επειδή διασπώνται δύσκολα και μπορούν να παραμείνουν στο περιβάλλον και στον ανθρώπινο οργανισμό. Η έκθεση μπορεί να προκύψει από μολυσμένο νερό ή τρόφιμα, ορισμένα βιομηχανικά περιβάλλοντα και προϊόντα με αντοχή στο νερό, το λίπος ή τη θερμότητα. Η παρουσία τους, όμως, δεν είναι ίδια σε όλες τις περιοχές και τα επίπεδα έκθεσης διαφέρουν σημαντικά.
Τι μπορούν να κάνουν οι καταναλωτές
Δεν χρειάζεται πανικός ούτε ειδικές εξετάσεις αίματος για PFAS χωρίς ιατρική ένδειξη. Πρακτικά μέτρα είναι η ενημέρωση από τις αρμόδιες αρχές για την ποιότητα του νερού, η αποφυγή υπερθέρμανσης αντικολλητικών ή λιποαπωθητικών υλικών και η προτίμηση προϊόντων που δηλώνουν καθαρά ότι δεν περιέχουν PFAS, όταν υπάρχει διαθέσιμη επιλογή. Σε περιοχές με γνωστή ρύπανση, οι κάτοικοι πρέπει να ακολουθούν τις οδηγίες της υγειονομικής αρχής και να συζητούν με γιατρό την καταλληλότερη λύση για το πόσιμο νερό.
Η γενική πρόληψη του καρκίνου παραμένει πιο ουσιαστική από την εστίαση σε έναν μόνο περιβαλλοντικό παράγοντα: τακτικός προληπτικός έλεγχος σύμφωνα με την ηλικία και το ατομικό ιστορικό, αποφυγή καπνίσματος, περιορισμός αλκοόλ, σωματική δραστηριότητα και διατήρηση υγιούς βάρους. Καμία από αυτές τις συνήθειες δεν «μηδενίζει» τον κίνδυνο, όλες όμως συνδέονται με καλύτερη συνολική υγεία.
Οι ειδικοί συνιστούν να μην αλλάζει κάποιος φάρμακα, διατροφή ή εξετάσεις επειδή διάβασε μια είδηση για PFAS. Αν υπάρχει εργασία σε βιομηχανία, χρήση νερού από ιδιωτική γεώτρηση ή επίσημη προειδοποίηση για την περιοχή, η συζήτηση με γιατρό και τις τοπικές υπηρεσίες είναι πιο χρήσιμη από γενικές συμβουλές στο διαδίκτυο. Η αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη την πραγματική πηγή, τη διάρκεια και το επίπεδο της έκθεσης.
Παράλληλα, οι δημόσιες πολιτικές μπορούν να μειώσουν την έκθεση αποτελεσματικότερα από τις ατομικές επιλογές: συστηματικοί έλεγχοι πόσιμου νερού, διαφάνεια για τις βιομηχανικές εκπομπές και σαφής σήμανση των προϊόντων βοηθούν τους πολίτες να παίρνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις. Η πρόληψη χρειάζεται συνεργασία επιστημόνων, αρχών και καταναλωτών, όχι μεταφορά όλης της ευθύνης στο άτομο.
Το επόμενο βήμα της έρευνας
Η νέα ανάλυση προσθέτει στοιχεία σε μια αυξανόμενη βιβλιογραφία για τις πιθανές επιδράσεις των PFAS, αλλά χρειάζεται επιβεβαίωση από άλλες μελέτες και διαφορετικούς πληθυσμούς. Οι ερευνητές θα πρέπει να εξετάσουν τη διάρκεια και την πηγή της έκθεσης, τις πιθανές βιολογικές οδούς και το αν συγκεκριμένοι συνδυασμοί PFAS επηρεάζουν διαφορετικούς τύπους όγκων. Μέχρι τότε, το μήνυμα είναι διπλό: η περιβαλλοντική παρακολούθηση έχει αξία, ενώ ένα ερευνητικό εύρημα δεν αποτελεί διάγνωση για κανέναν άνθρωπο.
Πηγές: NIH, 5 Νοεμβρίου 2026 · Journal of Clinical Oncology, Per- and Polyfluoroalkyl Substance Exposure and Breast Cancer Incidence in the Sister Study · ATSDR: PFAS
