Η ξηροστομία δεν είναι απλώς μια ενοχλητική αίσθηση. Όταν το στόμα παραμένει για καιρό χωρίς αρκετό σάλιο, δυσκολεύει την ομιλία, την κατάποση και την πέψη, ενώ αυξάνει τον κίνδυνο τερηδόνας, ερεθισμών και μυκητιάσεων. Το πρόβλημα γίνεται συχνότερο με την ηλικία, όχι όμως επειδή η γήρανση από μόνη της «στεγνώνει» φυσιολογικά το στόμα. Συχνά συνδέεται με φάρμακα, θεραπείες ή υποκείμενες παθήσεις και αξίζει να αξιολογείται στην καθημερινότητα σήμερα.
Πώς καταλαβαίνουμε ότι υπάρχει ξηροστομία
Ενδείξεις είναι η κολλώδης αίσθηση στο στόμα, η ανάγκη για συχνές γουλιές νερού, η δυσκολία να καταπιεί κανείς ξηρές τροφές, η βραχνάδα ή η αλλαγή στη γεύση. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν σκασμένα χείλη, πληγές στις γωνίες του στόματος, παχύρρευστη βλέννα και κακοσμία. Αν η γλώσσα ή οι βλεννογόνοι καίνε, ή αν οι οδοντοστοιχίες δεν εφαρμόζουν όπως πριν, η μειωμένη λίπανση είναι μία πιθανή εξήγηση.
Το σάλιο προστατεύει τα δόντια εξουδετερώνοντας οξέα, απομακρύνοντας υπολείμματα και μεταφέροντας μέταλλα που βοηθούν την επαναμεταλλοποίηση του σμάλτου. Γι’ αυτό η χρόνια ξηροστομία μπορεί να προκαλέσει τερηδόνα σε σημεία που παλαιότερα δεν δημιουργούσαν πρόβλημα, ακόμη και μέσα σε λίγους μήνες.
Ο ρόλος των φαρμάκων και των παθήσεων
Πολλά συχνά φάρμακα μπορεί να μειώσουν τη ροή του σάλιου: ορισμένα αντιισταμινικά και αποσυμφορητικά, αντικαταθλιπτικά, αγχολυτικά, διουρητικά, αντιυπερτασικά και φάρμακα για την ουροδόχο κύστη. Η λήψη περισσότερων του ενός αυξάνει την πιθανότητα. Ξηροστομία μπορεί να συνοδεύει επίσης τον διαβήτη, το σύνδρομο Sjögren, την αφυδάτωση ή θεραπείες για καρκίνο, ιδίως ακτινοθεραπεία στην περιοχή κεφαλής και τραχήλου.
Δεν πρέπει να διακόπτεται μόνος του κανείς ένα συνταγογραφημένο φάρμακο. Ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός μπορεί να ελέγξει αν η δόση, η ώρα λήψης ή μια εναλλακτική αγωγή είναι κατάλληλη. Η National Institute of Dental and Craniofacial Research επισημαίνει ότι η ανασκόπηση των φαρμάκων είναι βασικό μέρος της διερεύνησης.
Τι μπορεί να βοηθήσει στην καθημερινότητα
Μικρές, συχνές γουλιές νερού και ροφήματα χωρίς ζάχαρη βοηθούν περισσότερο από μεγάλες ποσότητες αραιά. Τσίχλα ή καραμέλα χωρίς ζάχαρη, ιδανικά με ξυλιτόλη, μπορεί να διεγείρει το σάλιο όταν υπάρχει ακόμη κάποια λειτουργία των σιελογόνων αδένων. Η επιλογή χωρίς ζάχαρη έχει σημασία, επειδή τα ζαχαρούχα προϊόντα τροφοδοτούν τα βακτήρια που προκαλούν τερηδόνα.
Χρειάζεται σχολαστικό βούρτσισμα δύο φορές την ημέρα με φθοριούχο οδοντόκρεμα και καθημερινός καθαρισμός ανάμεσα στα δόντια. Ο οδοντίατρος μπορεί να προτείνει ισχυρότερο φθόριο, προστατευτικό βερνίκι ή τεχνητό σάλιο, ανάλογα με τον κίνδυνο. Τα στοματικά διαλύματα με αλκοόλη συχνά ξηραίνουν περισσότερο· προτιμώνται ήπια προϊόντα χωρίς αλκοόλη, έπειτα από συμβουλή επαγγελματία.
Καλό είναι να αποφεύγονται οι συχνές «δοκιμές» με μέλι, ζάχαρη ή γλυκά για να υγρανθεί το στόμα, επειδή η προσωρινή ανακούφιση αυξάνει την έκθεση των δοντιών σε οξέα. Τα προϊόντα τεχνητού σάλιου διαφέρουν: άλλα είναι σπρέι, άλλα τζελ και άλλα παστίλιες. Η επιλογή εξαρτάται από το αν η ενόχληση είναι κυρίως τη νύχτα, κατά την ομιλία ή στα γεύματα. Η ετικέτα και η συμβουλή του οδοντιάτρου βοηθούν να αποφευχθούν προϊόντα με ερεθιστικά συστατικά.
Το κάπνισμα, το αλκοόλ και η υπερβολική καφεΐνη μπορούν να επιδεινώσουν την ενόχληση. Επίσης, τα πολύ όξινα ή πικάντικα τρόφιμα ερεθίζουν έναν ήδη ευαίσθητο βλεννογόνο. Ένας υγραντήρας στο υπνοδωμάτιο ίσως προσφέρει ανακούφιση σε όσους αναπνέουν από το στόμα τη νύχτα, χωρίς όμως να αντικαθιστά τον έλεγχο για ρινική απόφραξη ή υπνική άπνοια.
Η καλή ενυδάτωση δεν σημαίνει ότι πρέπει να πιέζουμε τον εαυτό μας να πίνει υπερβολικά πολύ νερό. Στόχος είναι τακτικές μικρές ποσότητες και έλεγχος της αιτίας. Αν υπάρχει περιορισμός υγρών λόγω καρδιακής ή νεφρικής νόσου, οι οδηγίες του θεράποντα γιατρού υπερισχύουν.
Πότε χρειάζεται εξέταση
Κλείστε ραντεβού με οδοντίατρο ή γιατρό όταν η ξηροστομία επιμένει για μερικές εβδομάδες, επηρεάζει το φαγητό ή συνοδεύεται από επαναλαμβανόμενες τερηδόνες, πληγές, λευκές πλάκες, δυσκολία στην κατάποση ή έντονη δίψα και συχνουρία. Η έγκαιρη παρέμβαση προστατεύει τα δόντια και μπορεί να αποκαλύψει μια αιτία που χρειάζεται θεραπεία.
Η American Dental Association και το NHS συμφωνούν ότι η αντιμετώπιση πρέπει να είναι εξατομικευμένη: ενυδάτωση, πρόληψη τερηδόνας, έλεγχος φαρμάκων και θεραπεία της αιτίας λειτουργούν συμπληρωματικά. Η ξηροστομία μπορεί να είναι συχνή, αλλά δεν χρειάζεται να θεωρείται αναπόφευκτο κομμάτι της ηλικίας.
