Έρπης ζωστήρας: ποιοι χρειάζονται εμβόλιο

Ο έρπης ζωστήρας προκαλείται από την επανενεργοποίηση του ιού της ανεμοβλογιάς, ο οποίος παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση στα νεύρα μετά την αρχική λοίμωξη. Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε έχει περάσει ανεμοβλογιά, όμως ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία και όταν το ανοσοποιητικό σύστημα είναι εξασθενημένο. Το χαρακτηριστικό εξάνθημα συνήθως περιορίζεται στη μία πλευρά του σώματος, συχνά στον κορμό ή στο πρόσωπο, και συνοδεύεται από πόνο, κάψιμο ή αυξημένη ευαισθησία. Η έγκαιρη αναγνώριση έχει πρακτική αξία, επειδή ορισμένες θεραπείες πρέπει να ξεκινήσουν νωρίς.

Γιατί δεν είναι απλώς ένα δερματικό πρόβλημα

Η πιο συχνή επιπλοκή είναι η μεθερπητική νευραλγία: πόνος, κάψιμο ή υπερευαισθησία που επιμένουν αφού υποχωρήσουν οι φυσαλίδες. Είναι συχνότερη στους μεγαλύτερους ενήλικες και μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, τη διάθεση και την καθημερινή λειτουργικότητα. Όταν το εξάνθημα βρίσκεται κοντά στο μάτι, ο ιός μπορεί να προκαλέσει οφθαλμικές βλάβες και να απειλήσει την όραση. Πιο σπάνια, ο ζωστήρας συνδέεται με νευρολογικές επιπλοκές ή δευτερογενή μόλυνση του δέρματος.

Ο πόνος και το εξάνθημα δεν μεταδίδουν «ζωστήρα» σε άλλον άνθρωπο. Ωστόσο, το υγρό από τις φυσαλίδες μπορεί να μεταδώσει τον ιό σε άτομο που δεν έχει ανοσία, προκαλώντας ανεμοβλογιά. Για αυτό χρειάζεται κάλυψη των βλαβών και αποφυγή στενής επαφής με εγκύους χωρίς ανοσία, νεογνά και ανθρώπους με σοβαρή ανοσοκαταστολή μέχρι να σχηματιστούν κρούστες.

Πώς λειτουργεί το εμβόλιο

Το ανασυνδυασμένο εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα ενισχύει την ανοσιακή απόκριση απέναντι στον ιό χωρίς να περιέχει ζωντανό ιό. Χορηγείται σε δύο δόσεις, με το διάστημα να καθορίζεται από τις εθνικές οδηγίες και την κατάσταση υγείας. Οι συστάσεις μπορεί να διαφέρουν ανά χώρα, επομένως ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός πρέπει να επιβεβαιώσει το ισχύον ελληνικό πρόγραμμα εμβολιασμών.

Τα δεδομένα δείχνουν υψηλή προστασία από τον έρπητα ζωστήρα και, ακόμη σημαντικότερα, από τη μεθερπητική νευραλγία. Η προστασία δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος μηδενίζεται, αλλά μειώνει αισθητά την πιθανότητα νόσησης και σοβαρής εξέλιξης. Το εμβόλιο μπορεί να συστηθεί ακόμη και σε άνθρωπο που έχει ήδη νοσήσει, επειδή η επανεμφάνιση είναι δυνατή. Δεν χρησιμοποιείται για να θεραπεύσει ένα ενεργό επεισόδιο. Δεν χρειάζεται συνήθως εξέταση αίματος για να αποδειχθεί ότι κάποιος πέρασε ανεμοβλογιά, όταν υπάρχει η σχετική ένδειξη εμβολιασμού.

Ποιοι πρέπει να το συζητήσουν

Συνήθως προτεραιότητα έχουν οι μεγαλύτεροι ενήλικες και ορισμένοι ενήλικες με ανοσοκαταστολή, ανεξάρτητα από το αν θυμούνται ότι πέρασαν ανεμοβλογιά. Η ακριβής ηλικία και οι ομάδες που καλύπτονται από το εθνικό πρόγραμμα χρειάζονται εξατομικευμένο έλεγχο. Άτομα που λαμβάνουν θεραπείες για καρκίνο, μεταμόσχευση, αυτοάνοσα νοσήματα ή άλλες καταστάσεις που επηρεάζουν την άμυνα του οργανισμού πρέπει να ρωτήσουν εγκαίρως τον θεράποντα γιατρό, επειδή ο χρόνος του εμβολιασμού έχει σημασία.

Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι πόνος, κοκκίνισμα ή πρήξιμο στο σημείο της ένεσης, κόπωση, μυαλγίες, πονοκέφαλος ή πυρετική αίσθηση για λίγες ημέρες. Μια έντονη αλλεργική αντίδραση είναι σπάνια, αλλά όποιος έχει παρουσιάσει σοβαρή αλλεργία σε συστατικό ή σε προηγούμενη δόση πρέπει να ενημερώσει τον επαγγελματία υγείας. Οι παροδικές αντιδράσεις δεν σημαίνουν ότι προκλήθηκε η νόσος, καθώς το εμβόλιο δεν περιέχει ζωντανό ιό.

Πότε χρειάζεται άμεση εκτίμηση

Νέο επώδυνο εξάνθημα με φυσαλίδες, ιδιαίτερα στο μέτωπο, στη μύτη ή γύρω από το μάτι, χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό. Τα αντιιικά φάρμακα είναι αποτελεσματικότερα όταν ξεκινούν νωρίς. Ιατρική συμβουλή χρειάζεται επίσης όταν υπάρχει ανοσοκαταστολή, υψηλός πυρετός, εκτεταμένο εξάνθημα, σύγχυση ή έντονος πόνος. Η έγκαιρη διάγνωση και ο εμβολιασμός όταν ενδείκνυται αποτελούν συμπληρωματικές στρατηγικές: το ένα αντιμετωπίζει το επεισόδιο, το άλλο μειώνει την πιθανότητα να συμβεί.

Η πρόληψη έχει μεγαλύτερη αξία όταν συνδυάζεται με βασική ενημέρωση. Κρατήστε το ιστορικό εμβολιασμών σας, αναφέρετε στον γιατρό όλες τις θεραπείες που λαμβάνετε και μην αναβάλλετε την εκτίμηση ενός νέου εξανθήματος επειδή μοιάζει μικρό. Σε άτομα με ανοσοκαταστολή η εικόνα μπορεί να είναι λιγότερο τυπική ή να εξελιχθεί γρηγορότερα. Κατά τη διάρκεια ενεργού επεισοδίου, κάλυψη των βλαβών, πλύσιμο χεριών και αποφυγή επαφής με ευάλωτα άτομα μειώνουν την πιθανότητα μετάδοσης ανεμοβλογιάς.

Ο γιατρός μπορεί να αξιολογήσει μαζί και άλλα εμβόλια που συστήνονται στην ηλικία ή στην ομάδα κινδύνου, ώστε ο προληπτικός σχεδιασμός να είναι ολοκληρωμένος και πρακτικός.