Η δυσκολία να παρακολουθήσουμε μια συζήτηση σε θορυβώδες περιβάλλον συχνά αποδίδεται στην ηλικία ή στην κούραση. Όταν όμως επαναλαμβάνεται, μπορεί να είναι σημάδι απώλειας ακοής. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την επικοινωνία: τα τελευταία χρόνια η έρευνα εξετάζει πιο έντονα τη σχέση ανάμεσα στην απώλεια ακοής και τη γνωστική υγεία.
Τι δείχνουν τα δεδομένα
Η απώλεια ακοής είναι πολύ συχνή. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι περισσότεροι από 1,5 δισεκατομμύριο άνθρωποι ζουν σήμερα με κάποιο βαθμό απώλειας ακοής, ενώ ο αριθμός αναμένεται να αυξηθεί. Η βαρηκοΐα μπορεί να οφείλεται στην ηλικία, σε χρόνια έκθεση σε δυνατό θόρυβο, σε λοιμώξεις, φάρμακα ή άλλα ιατρικά αίτια.
Μελέτες παρατήρησης βρίσκουν συσχέτιση ανάμεσα στη μη αντιμετωπισμένη απώλεια ακοής και σε αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης. Η Επιτροπή Lancet για την άνοια συμπεριέλαβε την απώλεια ακοής στους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου. Αυτό δεν σημαίνει ότι η βαρηκοΐα προκαλεί από μόνη της άνοια ούτε ότι κάθε άνθρωπος με απώλεια ακοής θα εμφανίσει πρόβλημα μνήμης. Η σχέση είναι σύνθετη και επηρεάζεται από την ηλικία, την εκπαίδευση, την καρδιαγγειακή υγεία, την κοινωνική ζωή και άλλους παράγοντες.
Γιατί μπορεί να συνδέονται
Όταν ο εγκέφαλος λαμβάνει λιγότερα ακουστικά ερεθίσματα, η κατανόηση της ομιλίας απαιτεί μεγαλύτερη προσπάθεια. Σε μια παρέα, το άτομο μπορεί να κουράζεται γρήγορα ή να αποσύρεται επειδή δεν ακούει καθαρά. Η μειωμένη κοινωνική συμμετοχή, η μοναξιά και η λιγότερη νοητική εξάσκηση έχουν επίσης συσχετιστεί με χειρότερη γνωστική υγεία. Παράλληλα, κοινά αίτια, όπως αγγειακοί παράγοντες και φλεγμονή, μπορεί να επηρεάζουν ταυτόχρονα την ακοή και τον εγκέφαλο. Αυτές είναι πιθανές εξηγήσεις, όχι απόδειξη μιας απλής αιτιώδους αλυσίδας.
Ο έλεγχος είναι το πρώτο βήμα
Χρειάζεται αξιολόγηση όταν κάποιος ζητά συχνά επανάληψη, ανεβάζει πολύ την ένταση της τηλεόρασης, δυσκολεύεται να ακούσει στο τηλέφωνο ή αισθάνεται ότι οι άλλοι «μουρμουρίζουν». Ο ακοολογικός έλεγχος είναι ανώδυνος και μπορεί να δείξει αν υπάρχει απώλεια, σε ποιες συχνότητες και αν αφορά το ένα ή και τα δύο αυτιά. Ξαφνική απώλεια ακοής, έντονος πόνος, υγρό από το αυτί ή επίμονος μονόπλευρος βόμβος χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση.
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία. Ένα βύσμα κυψελίδας, μια λοίμωξη ή ορισμένα φάρμακα μπορεί να χρειάζονται διαφορετική αγωγή από τη μόνιμη νευροαισθητηριακή βαρηκοΐα. Όταν ενδείκνυται, τα ακουστικά βαρηκοΐας μπορούν να βελτιώσουν την επικοινωνία και τη συμμετοχή στην καθημερινότητα. Η προσαρμογή συχνά απαιτεί χρόνο, ρύθμιση και εξάσκηση· δεν είναι αποτυχία αν η πρώτη επιλογή χρειαστεί επανέλεγχο.
Τι μπορούμε να κάνουμε στην πράξη
Η προστασία από τον θόρυβο παραμένει σημαντική: μειώνουμε την ένταση, απομακρυνόμαστε από ηχεία και χρησιμοποιούμε κατάλληλη προστασία σε συναυλίες ή εργασίες. Ένας ενήλικας καλό είναι να συζητήσει τον έλεγχο ακοής με γιατρό όταν παρατηρεί συμπτώματα, αντί να αγοράσει τυχαία ενισχυτή ή να χρησιμοποιήσει μπατονέτες βαθιά στο αυτί. Βοηθούν επίσης ο καλός φωτισμός ώστε να φαίνεται το πρόσωπο του συνομιλητή, η μείωση του θορύβου στο σπίτι και η ενημέρωση της οικογένειας.
Η φροντίδα της πίεσης, του διαβήτη, της χοληστερόλης, του ύπνου και της σωματικής δραστηριότητας υποστηρίζει συνολικά τον εγκέφαλο και τα αγγεία. Αν υπάρχουν παράλληλα επίμονη λησμονιά, δυσκολία στον προσανατολισμό ή αλλαγές στην καθημερινή λειτουργικότητα, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση· η ακοή δεν πρέπει να θεωρηθεί η μοναδική εξήγηση.
Στην καθημερινή επικοινωνία βοηθά να μιλάμε καθαρά, με φυσιολογικό ρυθμό, χωρίς να φωνάζουμε, και να επιβεβαιώνουμε ότι το άτομο κατάλαβε το βασικό μήνυμα. Οι υπότιτλοι στην τηλεόραση, η καλή θέση στο τραπέζι και η αποφυγή πολλών ταυτόχρονων ομιλητών μειώνουν την κόπωση. Αυτές οι απλές προσαρμογές δεν αντικαθιστούν τη διάγνωση, αλλά κάνουν πιο εύκολη τη συμμετοχή μέχρι να ολοκληρωθεί ο έλεγχος.
Η έγκαιρη συζήτηση με ειδικό βοηθά να αποφευχθεί η απομόνωση και να διατηρηθούν οι δραστηριότητες που δίνουν νόημα στην καθημερινότητα.
Το συμπέρασμα
Η απώλεια ακοής είναι συχνή, συχνά παραμελείται και σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να αντιμετωπιστεί. Τα σημερινά στοιχεία δείχνουν συσχέτιση με τη γνωστική υγεία, αλλά δεν δικαιολογούν πανικό ή την υπόσχεση ότι τα ακουστικά προλαμβάνουν την άνοια. Ο έγκαιρος έλεγχος, η κατάλληλη θεραπεία, η κοινωνική συμμετοχή και η φροντίδα των παραγόντων κινδύνου προσφέρουν μια ρεαλιστική στρατηγική για καλύτερη επικοινωνία και υγιή γήρανση. Για γενικές πληροφορίες, δείτε και τις οδηγίες του NIDCD για τα ακουστικά βαρηκοΐας.
